Fatih Sultan KAR

Rize'nin il oluşunun 99. yıl anısına Lazisatan sancağından Rize vilayetine

  • 0
  • 0
  • 655

Lazistan Sancağı Osmanlı Devleti'nde önce Trabzon Eyaletine, sonra Trabzon Vilayeti'ne bağlı idari birimlerden biridir. 20 Nisan 1924 tarihinde ise bağımsız hale getirilmiş Rize Vilayeti adını almıştır.

EYALETTEN VİLAYETE
Lazların ülkesi olan Lazistan'ı kapsayan Lazistan sancağı 1851 yılında ortaya çıktı ve sancak bu tarihte Trabzon Eyaleti'ne bağlıydı. Osmanlı Devleti 1867 yılında eyaletten vilayet sistemine geçti ve 1869 yılında Trabzon Eyaleti'nin yerini Trabzon Vilayeti aldı. 1869 tarihli Trabzon Vilayeti Salnamesi'ne göre Trabzon Vilayeti, batıdan doğuya doğru Canik sancağı, Trabzon sancağı, Gümüşhane sancağı ve Lazistan sancağı olmak üzere dört sancaktan oluşuyordu. Lazistan sancağı, üç kaza ile sekiz nahiyeyi kapsıyordu. Bunlar Batum kazası ve Çürüksu nahiyesi, Acara-i Süfla nahiyesi ile Acara-i Ulya nahiyesi, Livana kazası ve Maçahel nahiyesi, Arhavi kazası ve Hopa nahiyesi, Gönye nahiyesi, Atina nahiyesi ile Hemşin nahiyesi idi.

Lazistan sancağının yıllar içinde idari yapısı değişmiştir. 1875 tarihli Trabzon Vilayeti Salnamesi'ne göre sancak yedi kaza ve beş nahiyeden meydana geliyordu. Bu tarihte Batum kazasına 18 köy ve 1 mahalle, Çürüksu kazasına 17 köy, Acara-i Süfla kazasına 34 köy, Acara kazasına 22 köy, Maçahel nahiyesine 26 köy, Hopa kazasına 23 köy, Arhavi nahiyesine 34 köy, Gönye nahiyesine 21 köy, Atina kazasına 25 köy, Hemşin nahiyesine 33 köy, Livana kazasına 58 köy ve 5 mahalle, Heba-Klaskur nahiyesine 11 köy bağlıydı. Bu tarihte Lazistan sancağında 21.811 hane bulunuyordu. 

DOKSAN ÜÇ HARBİ SONRASİ
SANCAK MERKEZİ RİZE OLDU

Doksan üç Harbi'nin ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla 1878 yılında Lazistan sancağının önemli bir bölümü Rus İmparatorluğu'na bırakıldı. Batum kazası, Livana kazası, Acara kazası, Gönye, Maçahel ve Heba-Klaskur nahiyeleri Rusya İmparatoruluğu sınırları içinde kaldı. Osmanlı Devleti ile Rusya arasındaki sınır Hopa kasabasından geçiyordu. Sancağın merkezi Rize kasabasına taşındı. Sınırları değişmiş olan Lazistan sancağı Rize, Atina ve Hopa kazalarından oluşuyordu. Rize kazası daha önce Trabzon sancağına bağlıydı. 

Hemşin nahiyesi Atina kazasına, Arhavi nahiyesi Hopa kazasına bağlıydı.1900 tarihli Trabzon Vilayeti Salnamesi'ne göre ise Lazistan sancağı, Rize kazası ve bu kazaya bağlı Mapavri, Karadere ve Kurayıseba nahiyeleri, Atina kazası ve bu kazaya bağlı Hemşin nahiyesi, Hopa kazası ve bu kazaya bağlı Arhavi ve Vice nahiyelerinden oluşuyordu.

RİZE’NİN VİLAYET OLUŞU
Osmanlı İmparatorluğu döneminde vilayetlerin bir alt yönetim basamağı durumunda olan sancakların varlığına, 20 Nisan 1924 yılında çıkarılan bir kanunla son verilmiş ve bütün sancaklara (çok azı müstesna) vilayet statüsü kazandırılmıştır.

LAZİSTAN SANCAĞI’NDAN RİZE’YE
Lazistan Sancağı da isim değişikliğiyle Rize Vilayeti adını almıştır. Bu vilayet Sarp sınır kapısından İyidere’ye kadar olan bütün sahil şeridini içine alıyordu.  O dönemde Hopa kazasının Kemalpaşa, Arhavi ve Viçe nahiyeleri, Atina kazasının Ardeşen ve Hemşin nahiyeleri, Rize Merkez kazasının Mapavri, Karadere ve Kuraiseba nahiyeleri vardı. Artvin ayrı bir vilayet olarak kurulmuştu. Yeni kurulan bu vilayetin de Şavşat, Borçka ve Yusufeli olarak üç kazası bulunuyordu.

RİZE OLDU ÇORUH
Vilayet taksimatında ikinci esaslı değişiklik, 20.05.1933 tarihli 2197 sayılı kanunda olmuştur. Kanun bazı vilayetleri ilga etmiş, bazılarını da birleştirerek tek vilayet haline getirmiştir. Kanunun vilayet değişikliklerini konu alan maddeleri şunlardır:

*Artvin ve Rize vilayetleri birleştirilerek merkezi Rize olmak üzere Çoruh Vilayeti teşkil edilmiştir. Artvin Vilayet merkez kazası mülhakatını ihtiva eden Artvin Kazası’nın merkezi haline konulmuştur. Bu düzenleme ile Rize ili sınırları içerisine dahil edilen Artvin, vilayet olma özelliğini yitiriyordu.

Vilayet taksimatında, dönemin üçüncü ve son esaslı değişikliği 25.12.1935 tarih ve 2885 sayılı kanunla yapılmıştır. 4 Ocak 1936’da neşredilerek yürürlüğe giren kanunun vilayet teşkillerine ait maddeleri şunlardır:

*Borçka, Artvin, Şavşat kazaları ile Erzurum Vilayetleri’nin Yusufeli Kazası’nı ihtiva etmek ve merkezi Artvin olmak ve Çoruh Vilayeti adı ile anılmak üzere yeni bir vilayet kurulmuş ve bugünkü Çoruh Vilayeti’nin Rize ve Pazar kazalarından ibaret kalan kısmına merkezi Rize olmak üzere, Rize Vilayeti adı verilmiştir.

Kaynakça
*Tahir Tezer, Osmanlı Yer Adları, Ankara, 2007
*Trabzon Vilayeti Salnameleri 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara

Yorum Yap

Yazarın Diğer Yazıları

PFDK Eski Başkanı Karaahmetoğlu Hayatı Kitap Oldu

  • 0
  • 0
  • 82

İçimizden biri halkın sesi Ayhan Alptekin

  • 0
  • 0
  • 145

RİZE’DEN DÜNYAYA AÇILAN PENCERE: YELKENCİLER

  • 0
  • 0
  • 101

İşte böyle bir adamdır Fehmi Memişoğlu

  • 0
  • 0
  • 123

Rize deyip geçilmez...

  • 1
  • 0
  • 272

Atma türkü geleneğinin atası

  • 0
  • 0
  • 149

Çayelili Ali Fuat Albayrak'ın ardından

  • 0
  • 0
  • 251

Pazarlılar Birliği'nde kitap tanıtımı ve imza günü

  • 0
  • 0
  • 165

Rize çayının tarihinden kesitler

  • 0
  • 0
  • 163

Türk denizcilik tarihinin unutulmaz Rizelisi

  • 0
  • 0
  • 209

Baba Reis Ekrem Orhon'dan anlamlı mektup

  • 0
  • 0
  • 216

Orhan Balta sendikacılık tarihinde iz bıraktı

  • 0
  • 0
  • 222

İkizdereli 'Gezmişoğulları'ndan: Deniz Gezmiş

  • 1
  • 0
  • 493

Servet Yardımcı: Her şey Rize'de başladı

  • 0
  • 0
  • 195

Karaahmetoğlu'ndan Yardımcı'ya tam destek

  • 0
  • 0
  • 242

Rize İyidere Sarayköylü ölümsüz bir kahraman: Kahraman Kalkavan

  • 0
  • 0
  • 218

Onların da yolu Rizespor'dan geçti

  • 0
  • 0
  • 246

Rize Belediye Eski Başkanı Ziya Çalışır

  • 0
  • 0
  • 240

Rize siyasetinin güçlü hafızası Sami Kumbasar

  • 0
  • 0
  • 274

30 KUPONA ALINMADI BU VATAN KURTULUŞ MUHACİRLİK VE RİZE

  • 0
  • 0
  • 250

Bir kentin ardında kalan! Rize'nin meşhur 'Kara Valisi' Mehmet Hurşıt Akkaya!

  • 0
  • 0
  • 255

En büyük silahı hayal gücü olan bilge bir gezgin: Cemal Gülas

  • 1
  • 0
  • 298

Mapavrili Dursun Ali Sarıoğlu

  • 0
  • 0
  • 383

Ne Söyledim Sana Ne Söyledim Hiç Oralı Olmadın

  • 0
  • 0
  • 301

Kızıldere Katliamının 52. Yılında Ardeşen Öceli Cihan Alptekin

  • 0
  • 0
  • 927

Milli Mücadelenin Unutulmaz Deniz Kahramanlığı

  • 0
  • 0
  • 285

Bizim Derenun İnsanı Abdurrahim Albayrak

  • 0
  • 0
  • 287

Elleri Kelepçeli Fenerbahçe Başkanı Ve Rize Mebusu

  • 0
  • 0
  • 350

Çayeli Haytefli Sucu Baba

  • 0
  • 0
  • 313

Size Bize Hepimize Yeter Rize'de

  • 0
  • 0
  • 266

NASIL DA ÇAPRPARDI KALPLER ŞENOL BİROL GOL DİYE

  • 0
  • 0
  • 422

SÜLEYMAN KAZMAZ’IN ANILARINDA RİZE’NİN İŞGAL YILLARI

  • 0
  • 0
  • 311

Rizeliler Hep Atasının Yanında Olmuştur

  • 1
  • 0
  • 1082

Rize Eski Valisi Kamil Nezih Okuş

  • 0
  • 0
  • 434

Bilir misin Hemşehrim Rize’nin Köylerini

  • 0
  • 0
  • 317

Çayeli’nin Eski Adının Çaybaşı Olduğunu Biliyor muydunuz?

  • 0
  • 0
  • 358

Rize İkizdere Gezmişoğullarından Deniz Gezmiş

  • 0
  • 0
  • 504

Karadeniz'in İncisi Güzellik Mabedi Rize

  • 0
  • 0
  • 363

Onu Dünya Gıpta İle İzliyor Ödüllendiriyor Ya Biz?

  • 0
  • 0
  • 401

1922 Yılında Rize

  • 0
  • 0
  • 372

Pazarspor’un 50. Yıl Etkinliği İstanbul'da Yapıldı

  • 0
  • 0
  • 336

Türk Sanat Müziğinin Yıldızı Yüksel Uzel Vefat Etti

  • 0
  • 0
  • 438

Türkiye'nin İlk Yerli Boya Üreticisi Hayırsever İş Adamı Ahmet Hamdi İshakoğlu

  • 0
  • 0
  • 378

Rize İlinin Yakın Tarihine Dair Hatıralar

  • 0
  • 0
  • 719

TÜRK SİYASETİNDE AYKIRI BİR PORTRE

  • 0
  • 0
  • 364

BİR KÜLTÜR ABİDESİ TULUMU KONUŞTURAN ADAM: REMZİ BEKAR

  • 0
  • 0
  • 462

ÜLKE YÖNETİMİNDE SÖZ SAHİBİ RİZE PAZARLILAR

  • 0
  • 0
  • 504

RİZE GÜNLERİ ÜZERİNE

  • 0
  • 0
  • 410

PAZARLILAR BİRLİĞİ DERNEĞİ GENEL KURULU YAPILDI

  • 0
  • 0
  • 482

Vefatının 14. Yılı Anısına (18 Kasım 2009)

  • 0
  • 0
  • 763

Servet Yardımcı: Rize Hatıralarımızın Şehridir

  • 0
  • 0
  • 536

KAZIM KARTAL’IN RİZE ÇAY TARİHİNE KATKILARI

  • 1
  • 0
  • 661

KİMLER GELDİ KİMLER GEÇTİ

  • 0
  • 0
  • 734

Futbol Sahalarının Arap Ahmet’i

  • 0
  • 0
  • 710

Çamlıhemşin Çinçivalı Murat Karayalçın’ın Anıları

  • 0
  • 0
  • 538

1946 Yılında Hazırlanan Rize Şehri Kat'i İmar Planı

  • 0
  • 0
  • 601

RİZE TURİZMİNDE POTANSİYEL VAR

  • 0
  • 0
  • 508

RİZELİ SİYASİLERİN DARBE HATIRALARI

  • 0
  • 0
  • 498

ŞAMPİYON RİZESPOR (1973-74 SEZONU)

  • 0
  • 0
  • 527

Rize Sporundan Bir Yıldız Kaydı

  • 0
  • 0
  • 572

O Artik Çok Sevdi̇ği̇ Ci̇mi̇l’i̇n Topraklarinda

  • 0
  • 0
  • 636

24 SAATTE 24 FUTBOLCU TRANSFER EDEN RİZESPOR’A SELAM OLSUN

  • 0
  • 0
  • 655

Rize'nin eskimeyen milletvekili Sami Kumbasar

  • 0
  • 0
  • 748

Nerede o eski bayramlar

  • 0
  • 0
  • 549

Rizespor Süper Lig'de Lobimiz Amatör Kümede

  • 2
  • 1
  • 679

Dönemine Damgasını Vurmuş Bir İsim

  • 0
  • 0
  • 871

Dönemine Damgasını Vurmuş Bir İsim Rize Milletvekili TBMM Başkanı Fuat Sirmen

  • 0
  • 0
  • 524

Birlikten kültür doğuyor

  • 0
  • 0
  • 556

Eski İstanbul’un Rizeli Kabadayıları

  • 2
  • 0
  • 11137

Rizespor’un unutulmaz kalecisi Sinan Yenigün

  • 0
  • 0
  • 659

Tarihinden sayfalar

  • 0
  • 0
  • 522

Yazında doğası, çayı ve insanıyla Rize-2

  • 0
  • 0
  • 580

Rize'nin ünlü futbolcuları

  • 0
  • 0
  • 705

Yazında doğası, çayı ve insanıyla Rize-1

  • 0
  • 0
  • 491

Rizeli Savcı Yusuf İzzet Akçal ve Şair Nazım Hikmet’in Bursa Cezaevi hatıraları

  • 0
  • 0
  • 538

Memleket Kokulu Sanatçı Emin Yağcı'nın Ardından

  • 0
  • 0
  • 555

19 Mayıs'ta Doğdu Aşkımız

  • 0
  • 0
  • 539

Gol Kralı zeki ve çevik Rizespor'u Oktay Çevik

  • 0
  • 0
  • 597

Rize Malpet'ten futbolun zirvesine baba hakkı istedi Beşiktaşlı oldu ona Arap Ahmet derlerdi

  • 0
  • 0
  • 680

Rizelilerin hemşerilik teklifini kabulünün 100. Yılı Anısına

  • 0
  • 0
  • 521

Lefter: Rizeliler'i Rize'yi hiç unutmadım

  • 1
  • 1
  • 585

Merhum Başbakan Ahmet Mesut Yılmaz'ın Rize Sevgisi

  • 0
  • 0
  • 530

Çayın Başkentinden Türkiye’nin Başkentine Ankara Kent Konseyi Başkanı Halil İbrahim Yılmaz

  • 0
  • 0
  • 466

Rize'nin il oluşunun 99. yıl anısına Lazisatan sancağından Rize vilayetine

  • 0
  • 0
  • 655

Rize'nin il oluşunun 99. yılı anısına

  • 0
  • 0
  • 617

Bir Futbol ve Rizespor Emekçisi: Zafer Numan Kanburoğlu

  • 0
  • 0
  • 489

Kurtuluşa yürek koymuş bir Rizeli Mehmet(Ağa) Ekşioğlu

  • 2
  • 0
  • 788

Türk Ordusuna Rizelilerin Hediyesi: Rize Teyyaresi

  • 0
  • 0
  • 489

Aspetli hayırsever Ali Rıza Mete'nin vefatının 7. yılı anısına

  • 1
  • 0
  • 519

Vekil Olmak/Asıl Kalmak

  • 0
  • 0
  • 494

Laz Ziya, Ziya Kalkavan

  • 1
  • 0
  • 571

Rize İlinin Bir Lobisi Yok

  • 1
  • 3
  • 889

Unutulmaz Başhekim

  • 1
  • 0
  • 550

Belediye Bloklarında Sona Yaklaşılıyor

  • 2
  • 0
  • 530

Rize Pazar Tarih Yazar

Rize ilçe ilçe ele alınmalı bir sosyo kültürel envanter çıkarılmalı.....

  • 6
  • 0
  • 791

Rize Günleri Rize'ye Yakışır Olmalı

  • 3
  • 0
  • 728

DEĞERLİ SANATKÂR VE GÖNÜL İNSANI ÇAYELİLİ HEMŞEHRİMİZ DURSUN KARACA’NIN ARDINDAN

Bir Çayeli sevdalısı. Bir İstanbul Beyefendisi. Bir cumhuriyet sevdalısı. Eski futbolcu, eski belediye başkan yardımcısı. Kalıcı eserlere imza atmış bir sanatkar ve en önemlisi gönül insanı Dursun Karaca ağabeyimizi kaybetmenin derin üzüntüsü içindeyiz.

  • 0
  • 0
  • 123

Vefatının İkinci Yılı Anısına Ahmet Mesut Yılmaz ve Hatıralar

  • 0
  • 0
  • 545

BU TOPRAKLARDAN BİR CİMİLLİ İBO GEÇTİ

  • 0
  • 0
  • 1618

RİZE'NİN KAYBOLAN SEMBOLLERİ

  • 0
  • 0
  • 1843

RİZE’NİN NOSTALJİK DEĞERİ TURİST OTEL VE HATIRALAR

  • 0
  • 0
  • 2505

TURGUT KIRAN’IN ARDINDAN

  • 0
  • 0
  • 3478

RİZE BİZİMDİR VE BAŞKA RİZE YOKTUR

  • 0
  • 0
  • 2480

MÜTEVAZI BİR EFSANE: ALİ YAVUZ

  • 1
  • 0
  • 10485

ÇAY YAPRAĞI ESRA ALKAN'IN KALEMİNDEN DİLE GELDİ

  • 0
  • 0
  • 1188

RİZESPOR'UN KURULUŞ TARİHİ DEĞİŞTİRİLEMEZ

  • 0
  • 0
  • 2182

19 MAYIS TARİHİ RİZESPOR BAYRAMI OLARAK İLAN EDİLMELİDİR

  • 0
  • 0
  • 1296

RİZELİ FUTBOLCULARDAN OLUŞAN RİZESPOR TARİH YAZIYORDU

  • 0
  • 0
  • 6452

TÜRK SİYASET TARİHİNİN İKİ BEYEFENDİ İSMİ: YUSUF İZZET AKÇAL VE EROL YILMAZ AKÇAL

  • 0
  • 0
  • 3620

TÜRK SİYASETİNİN RENKLİ İSMİ: OSMAN KAVRAKOĞLU

  • 0
  • 0
  • 3736

BELEDİYECİLİĞİN BABASI: AYTEKİN KOTİL

  • 0
  • 0
  • 1522

NE RİZE’DE VEFA İSİMLİ BİR SEMT NE DE RİZELİ DE VEFA VAR

  • 0
  • 0
  • 1155

KOCA KAPTAN GÜRSEL AKSEL, RİZESPOR VE VEFA

  • 0
  • 0
  • 930

OLİMPİYAT VE DÜNYA ŞAMPİYONU RİZE’NİN GURURU: KAZIM AYVAZ

  • 0
  • 0
  • 1284

ATATÜRK’ÜN KADIM DOSTU RİZELİ MATARACI MEHMET EFENDİ

  • 1
  • 0
  • 1951

RİZE ESKİ HÜKÜMET TABİBİ: DOKTOR MEHMET ALİ GÜVEN

  • 0
  • 0
  • 1135

GERİYE HOŞ BİR SEDA KALDI

  • 0
  • 0
  • 1033

RİZELİLERİN DERVİŞ ALİ’Sİ

  • 0
  • 0
  • 980

YEŞİL MAVİ RENKLER DÜNDAR AKDENİZ’İN ARMAĞANI

  • 0
  • 0
  • 1309

TURGUT AKSOY’UN ARDINDAN: ÖZEL İNSANDI, GÜZEL İNSANDI

  • 0
  • 0
  • 1224

AZMİ KANDEMİR YAŞAYAN TARİHTİR

  • 0
  • 0
  • 1226

ÜÇ GÜZEL ADAM VE ÜÇEL

  • 0
  • 0
  • 877

TÜRK SİYASET TARİHİNİN RENKLİ İSMİ ALİ TOPUZ'UN ARDINDAN

  • 0
  • 0
  • 855

SİYASETTE SOL KANAT FUTBOLDA STOPER: ALPER TAŞ

  • 0
  • 0
  • 795

'BİZİM SASU' CENGİZ SARIOĞLU

  • 0
  • 0
  • 1043

RİZE ÇAYINA ADANAN BİR ÖMÜR: MEHMET ZİHNİ DERİN

  • 0
  • 0
  • 975

RİZE SİYASET TARİHİNDEN RENKLİ BİR POTRE: MEHMET TALAT DOĞAN

  • 0
  • 0
  • 844