Aytekin KALENDER“Küçük esnaf sadece ticaret yapan bir kesim değil; bu şehrin hafızası, sokağın ruhudur. Eğer esnaf giderse, şehir sadece binalardan ibaret kalır.”
Rize’de bahar kapıyı çalıyor ama piyasanın üstüne çöken hava hâlâ kış. Şubat, mart derken şehrin en sıkışık dönemi yine gelip çatmış. Çay parası eski gücünde değil. Turizm desen, eh işte. Vatandaş dükkânın önünden geçiyor ama içeri girerken iki kere düşünüyor. Esnaf da sabah kepengi açıyor, akşam kasa sayıyor, elde kalan şey çoğu zaman sadece yorgunluk oluyor.
SATIŞ VAR, KAZANÇ YOK
Bugünün en acı cümlesi budur.
Küçük esnaf satış yapıyor ama para kazanmıyor.
POS komisyonu ayrı vuruyor, kira ayrı vuruyor, elektrik ayrı vuruyor, vergi ayrı vuruyor. Bir ürün satılıyor ama kazanan esnaf değil; banka, tedarikçi, gider kalemleri, sistemin dişlileri.
Dükkân esnafın ama kazanç sanki başkasının.
Hele kartlı ödeme arttıkça, küçük esnafın karı kuşa dönüyor. Kasaya para giriyor sanılıyor, oysa çıkan daha fazla. Vatandaş “iş yapıyorsun” sanıyor. Esnaf ise içinden “Ula ne işi, döne döne yerimde sayıyorum” diyor.
MALİYE KAPIYI ÇALINCA MORAL DE ÇÖKÜYOR
Dün kendi sanatında Rize’nin en iyileri arasında olan bir dostla konuştum.
Al sat yapan biri değil. Üreten biri. El emeğiyle, maharetiyle, ekipmanıyla çalışan bir sanatkâr. Tek başına ayakta durmaya çalışıyor. Küçük bir ofis, büyük dertler. Evinde hasta var. Omzunda yük var. Sırtında memleketin gerçeği var.
Yıllar sonra hesapları incelenmiş.
IBAN hareketleri, gelen giden paralar, eksik evraklar, zamanında kesilmeyen faturalar...
Ve önüne konulan rakam dudak uçuklatıyor: 1 milyon 300 bin lira.
Sonra itiraz, izah, belge, gerekçe...
Rakam düşüyor ama dert düşmüyor.
500 bine inse ne olur?
Adamın siniri bozulduktan, uykusu kaçtıktan, üretme hevesi kırıldıktan sonra...
Devlet elbette denetler. Vergi elbette alınır. Kimse buna karşı değil. Ama uyarı olmadan, rehberlik olmadan, küçük esnafı büyük suç örgütü muamelesiyle sıkıştırırsan; orada adalet duygusu yara alır.
Ceza kesmek kolaydır. Ayakta tutmak maharet ister.
ZİNCİR MARKET BÜYÜRKEN MAHALLE KÜÇÜLÜYOR
Bir de işin öteki tarafı var.
Ulusal zincirler mahalle arasına kadar girmiş.
Online platformlar küçük esnafı oyunun dışına itmiş.
Büyük olan indirim yapıyor, reklam yapıyor, kampanya patlatıyor. Küçük olan ise siftah duasıyla günü kapatmaya çalışıyor.
Rekabet var diyorlar.
İyi de eşit şartlar nerede?
Bir tarafta sermaye ordusu.
Öte tarafta tek başına duran dükkân sahibi.
Biri sistemle yürüyor, öbürü sabırla.
Mahalle kültürü, zincir market rafları arasında eziliyor. Bakkalın selamı, terzinin hatırı, tamircinin emeği, sanatkârın ustalığı birer birer geri çekiliyor. Şehir de bu yüzden ruh kaybediyor.
ESNAF ODALAR BİRLİĞİ BAŞKANI NE İŞE YARIYOR?
Esnaf bu kadar bunalmışken, temsil makamlarında oturanlar ne yapıyor?
Esnaf ve Sanatkarlar Birliği Başkanı Güven Aksoy 6 yerden aylık 600 bin TL gelir 3 makam arabası. Allah daha çok versin. Bu zordaki esnaf dişinden tırnağından biriktirsin versin sana. Esnafın derdinden haberi var mı? Yarınki yazımda bu konuya daha açık değineceğim.
İşte vatandaşın sorduğu soru bu.
Koltuk var, yetki var, maaş var, makam var.
Peki ses var mı?
Yok.
Güven Aksoy dün bir yerde gördüm çay kanunundan bahsetmiş.
Komik mi, hem de çok komik.
Esnaf krediye ulaşamıyor.
Faizler yüksek.
SGK beli büküyor.
Kiralar uçmuş.
Dijital yük ayrı bir külfet olmuş.
Ama esnaf adına gür bir itiraz, sağlam bir mücadele, kararlı bir çıkış gören yok.
Demek ki bazı koltuklar rahatmış.
İçine oturanı da rehavete alıştırıyormuş.
KALENDERCE
Küçük esnaf sadece mal satan, dükkân açan, fiş kesen insan değildir.
O bu şehrin hafızasıdır.
Sokağın yüzüdür.
Mahallenin sesidir.
Bir çay ocağında hâl hatır soran da odur, bir taburede ömür tüketen de.
Bugün küçük esnafı yorar, korkutur, yalnız bırakırsak; yarın kepenk değil, şehir iner.
Ve bir şehirde esnaf susarsa, sokak da yetim kalır.
Söz düşsün akılda:
İri gövde çok gölge yapar ama şehri ayakta tutan ince direklerdir.
Ceza ile korkan el, üretirken titrer.
Mahalleyi market büyütmez, insan büyütür.
Esnaf giderse, vitrinde ışık kalır; şehirde sıcaklık kalmaz.
