Rize'de, Laz halk kültüründe yeni yılı simgeleyen 'tzanağani' kapsamında Lazlar'ın yoğun olarak yaşadığı Fındıklı ve Pazar ilçelerinde etkinlikler düzenleniyor.

Lazlar'ın takvimine göre yeni yılın ilk günü olarak adlandırılan 'tzanağani' dolayısıyla Fındıklı Belediyesi tarafından bu yıl ilk kez düzenlenen etkinlik 10 Ocak'ta başladı.

13 Ocak'ta tamamlanacak program kapsamında; panayır, gösteriler, halk oyunları, masal anlatımları, film gösterimi ve konserler gibi çeşitli etkinlikler gerçekleştirildi.

Pazar Belediyesi tarafından gerçekleştirilen etkinlikler kapsamında gün boyu devam ettiği panayır ise renkli görüntülere sahne oldu.

Tzanağani nedir?
Laz Enstitüsü'nden alınan bilgilere göre, Lazlar'da yeni yıl, miladi takvime göre 31 Aralık’ta değil; 13 Ocak akşamı başlayıp 14 Ocak sabahı karşılanan “eski hesap” yeni yıldır.

Bu zaman, sadece bir takvim değişimi değildir. Tzanaağani, evin, ocağın ve hayatın yeniden kurulduğu; uğurun ve bereketin çağrıldığı bir “eşik zaman” olarak görülür. İnanç nettir: “Yeni yıla nasıl girersen, yıl öyle geçer.”

Bu yüzden ritüeller üç ayrı zamanda toplanır.

13 Ocak gündüz, hazırlık günüdür. Ev temizlenir, düzenlenir; evin yiyecekçe “dolu” olması önemsenir. Bazı yerlerde çocuklar torbalarıyla ev ev dolaşır, maniler söyler; ev sahipleri torbaları elma, ceviz, fındık, pişmiş mısır, kestane gibi yiyeceklerle doldurur. Bu dolaşma, yeni yılın paylaşma ve bereket mantığını çocuklar üzerinden görünür kılar.

13 Ocak akşamı, ocak başı ve sofra zamanıdır. Kimi yerlerde komşular bir evde toplanır; mısır kaynar, sohbet uzar. Bu geceye dair güçlü bir inanış da vardır: ateş sabaha kadar sönmemelidir. Ocağa odun atılır; herkes yatmadan önce sabaha kadar yanacak iri bir odun bırakılır. Çünkü ateşin sürmesi, evin diri kalması, ocağın tütmesi ve bereketin korunması demektir.

14 Ocak sabahı ise eşik ve ahır merkezlidir. Eve ilk giren kişinin uğurlu olması istenir; bazı anlatılarda bunun için özellikle “uğurlu” sayılan bir çocuk seçilir. Ardından sabah ritüelleri ahıra yönelir: hayvanların uyumu, sağlığı ve verimi, yılın bereketiyle doğrudan ilişkilendirilir. Kimi yerlerde hayvan eve alınır, eşiği sağ ayakla geçsin diye sözlerle teşvik edilir; tahıl serpilir, iyi sözler söylenir. Bazı yerlerde de tohumlar sembolik biçimde toprağa emanet edilir; bu, yılın çoğalması ve bereketin “tutması” için yapılan bir başlangıçtır.